योग - अध्यात्म

12345678910...Last
घेरंड मुनींनी विषद केलेले ध्यानाचे तीन प्रकार
मागील लेखात आपण घेरंड मुनींच्या कुंडलिनी ध्यानयोगाची थोडक्यात ओळख करून घेतली. एकूण ध्यान प्रक्रियेची घेरंड मुनींनी ध्यान आणि समाधी अशा दोन भागात विभागणी केलेली आहे हे ही आपण जाणून घेतले. ध्यान आणि समाधी यांचे उद्दिष्ठ काय आहे त्याविषयीचे घेरंड मुनींचे मतही आपण जाणून घेतले. आता पुढे जाऊन घेरंड मुनींची ध्यान पद्धती जाणून घेऊया. ती अभ्यासत असतांना अजपा योगाच्या अनुषंगाने काही सूक्ष्म गोष्टींचा उहापोह करण्याचा यत्नही करूयात.
Posted On : 28 Nov 2022
घेरंड मुनींचा ध्यानयोग - पार्श्वभूमी आणि परिचय
प्राचीन काळच्या हठयोगावरील जे आधारभूत आणि प्रामाणिक ग्रंथ आहेत त्यांतील एक म्हणजे घेरंड संहिता. हा ग्रंथ म्हणजे घेरंड मुनी आणि चंडकापाली यांमधील संवाद. हठयोग प्रदिपिकेतील ध्यानमार्ग हा प्रामुख्याने नादश्रवणाच्या माध्यमातून फुलत जातो. हठयोगाचे प्रयोजन म्हणजे राजयोगाची प्राप्ती असे जरी स्वात्माराम योग्याने सांगितले असले तरी हठयोग प्रदिपिकेतील ध्यानयोग हा विस्तृत आणि सर्वंकष वाटत नाही. तो लययोगाला आणि नादयोगाला केंद्रस्थानी मानून विषयाचे दिग्दर्शन करतो. या उलट घेरंड मुनींचा ध्यानयोग हा त्यांनी विस्तृत आणि सुसूत्र पद्धतीने मांडलेला आहे. त्यांत त्यांना ज्ञात असलेल्या सर्व ध्यानशैलींचा समावेश केलेला आहे. त्यामुळेच ध्यानमार्गाची कास धरलेल्या योगसाधकांसाठी घेरंड मुनींचा ध्यानयोग महत्वाचा ठरतो.
Posted On : 14 Nov 2022
ध्यान-धारणेचा मनोवांछित परिणाम
मानसिक ताणताणावांवर रामबाण उपाय म्हणून ध्यान-धारणेकडे पाहिले जाते. जर चिंता, काळज्या, तणाव यांपासून मुक्तता हवी असेल तर ध्यान करा असा सल्ला सर्रास दिला जातो. ढोबळमानाने हा सल्ला बरोबरच असतो परंतु असेही लोकं आढळतात ज्यांना ध्यान-धारणा करूनसुद्धा या बाबतीत म्हणावा तसा फायदा झालेला नसतो. अशा लोकांचा मग ध्यान-धारणे वरील विश्वास तरी उडतो किंवा त्या विषयी ते उदासीन तरी बनतात. असं का बरं होत असावं? ध्यान करून सुद्धा ध्यानाचा फायदा न मिळण्याला कारण काय बरे असावे? या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यासाठी आधी आपल्याला ध्यानासंबंधी काही गोष्टींची माहिती करून घ्यावी लागेल.
Posted On : 24 Oct 2022
ब्रह्म मुहुर्तावरील योग साधना - भाग २
मागील लेखात आपण ब्रह्म मुहूर्त म्हणजे काय ते विस्ताराने जाणून घेतले. आता या लेखात आपण ब्रह्म मुहूर्तावर साधना का आणि कशा प्रकारे करावी ते जाणून घेणार आहोत.
Posted On : 23 Sep 2022
ब्रह्म मुहुर्तावरील योग साधना - भाग १
पारंपारिक योग साधनेत ब्रह्म मुहूर्ताच्या काळात योग साधना करण्याचा सल्ला तुम्ही नक्कीच वाचला किंवा ऐकला असेल. योगमार्गावर, ध्यानमार्गावर नुकतेच पाऊल ठेवलेल्या साधकांच्या मनात हा प्रश्न हमखास रेंगाळत असतो की ब्रह्म मुहूर्तावर साधना करावी का आणि ती केल्याने काही विशेष असा फायदा होतो का? आज आपण त्याविषयीच काही गोष्टी जाणून घेणार आहोत.
Posted On : 12 Sep 2022
श्रीकृष्णाच्या बासरीतील कुंडलिनी योग
श्रीकृष्ण जन्माष्टमीच्या रात्रीला मोहरात्री असं म्हणतात. मोहरात्रीच्या काळात केलेली श्रीकृष्ण उपासना तर उत्तम असतेच परंतु अन्य उपासना-साधना देखील महत्वाच्या मानल्या जातात. श्रीकृष्णाचे आणि माझे एक वेगळे कनेक्शन आहे. त्या कनेक्शन विषयी विस्ताराने पुन्हा कधीतरी सांगीन. आज श्रीकृष्णाच्या बासरीत मला जाणवलेल्या कुंडलिनी योगा विषयी दोन शब्द सांगतो.
Posted On : 18 Aug 2022
स्वयंभू लिंगावरील नागीण आणि अवधूताची अजगरवृत्ती
आज नागपंचमीचा पवित्र दिवस आहे. भारतीय अध्यात्मशास्त्रात वारंवार वेगवेगळ्या कारणांनी प्रकट होणारा प्राणी म्हणजे नाग. भगवान शंकराच्या कंठापासून ते मुलाधार चक्रात निवास करणाऱ्या कुंडलिनी शक्तीपर्यंत हे नागाचे अस्तित्व आपल्याला सतत जाणवत राहते. नाग, नाग देवता, नाग वंश, नागांची अनंत-वासुकी-तक्षक-कर्कोटक इत्यादी आठ / नऊ नागकुळे अशा विविध प्रकारांनी प्राचीन योग-अध्यात्म साहित्यांत नाग डोकावत रहातो. एका बाजूला नागाविषयीची भीती आणि दुसऱ्या बाजूला त्याच्या विषयी असलेला आदर आणि भक्ती अशा दुहेरी स्वरूपात नागाचे रूपक आपल्याला आढळून येते.
Posted On : 02 Aug 2022
श्रावणातील शिव / दत्त / गोरक्ष सहस्रनाम उपासना
मागील लेखात आपण श्रावणातील शिव उपासना आणि तत्संबंधी पूर्वतयारी यांविषयी काही गोष्टी आपण जाणून घेतल्या. जी मंडळी योगमार्गावर नवीन आहेत त्यांना बऱ्याचदा असा प्रश्न पडतो की नेमकी उपासना कोणती करावी. श्रीशिवलीलामृत, श्रीगुरूचरित्र, श्रीनवनाथ पोथी इत्यादी लोकप्रिय ग्रंथांचे पठन किंवा पारायण सगळ्यांना जमते किंवा आवडते असे नाही. विशेषतः कोणतेही पारायण विधिवत करत असतांना जे काही सर्वसामान्य नियम पाळावे लागतात ते योगमार्गावर नवीन असणाऱ्या लोकांना काहीसे किचकट वाटतात. या क्लिष्टतेमुळे मग ते अशाप्रकारच्या नैमित्तिक उपासनेत पडतच नाहीत. हे लक्षात घेऊन एक सहज, सोपी कोणतेही कडक नियम नसलेली पण प्रभावी अशा एका उपासनेविषयी काही सांगणार आहे.
Posted On : 25 Jul 2022
श्रावणातील अजपा योग आणि शिव उपासना - पूर्वतयारी
गुरुपौर्णिमेच्या निमित्ताने ज्यांनी ज्यांनी संवाद साधला त्यातील अनेकांच्या मनात एक प्रश्न होता की लवकरच श्रावण येत आहे तर अजपा योगाभ्यासाच्या दृष्टीने काय आणि कशी तयारी करायची. या छोट्या पोस्ट मध्ये त्याविषयीच थोडक्यात जाणून घेऊ यात. आपल्याकडे श्रावण दिनांक २९ जुलै रोजी सुरु होत आहे आणि दिनांक २७ ऑगस्ट रोजी समाप्त होणार आहे. त्यामुळे हा महिनाभराचा कालखंड शिव साधनेसाठी उत्तम आहे.
Posted On : 15 Jul 2022
आंतरराष्ट्रीय योग दिन २०२२
आज सर्वत्र आंतरराष्ट्रीय योग दिन साजरा होत आहे. तुम्ही सर्व सुजाण वाचक मंडळी आपापल्या आवडीनुसार आणि श्रद्धेनुसार तो साजरा करत असाल याची मला खात्री आहे. तुम्हा सर्वाना त्यासाठी खुप साऱ्या शुभेच्छा. आधुनिक इंटरनेट युगात योगासने, प्राणायाम, ध्यान, कुंडलिनी योग, चक्रे वगैरे वगैरे गोष्टी आता घराघरात पोहोचल्या आहेत.
Posted On : 21 Jun 2022
12345678910...Last