योग - अध्यात्म

12345678910...Last
कुंडलिनी शक्तीत दशमहाविद्यांचे एकीकरण
आठवड्या-दोन-आठवड्यात नवरात्र सुरु होणार आहे. नवरात्र म्हटलं की देवीची विविध रूपांत उपासना ही ओघाने आलीच. शक्ती उपासनेत आदिशक्तीची उपासना दहा स्वरूपांत करण्याची प्रथा पाचीन काळापासून सुरु आहे. ही दहा स्वरूपे कोणती तर काली, तारा, छिन्नमस्ता, षोडशी, भुवनेश्वरी, त्रिपुरभैरवी, धूमावती, बगलामुखी, मातंगी आणि कमला.
Posted On : 16 Sep 2019
हठयोगातील बालविधवा आणि कुलवधू
प्राचीन योगाग्रंथांची खासियत ही आहे की त्यांत योग विज्ञान तर ओतप्रोत भरलेलं आहे परंतु ते अशा भाषेत प्रस्तुत केलेलं आहे की सर्वसामान्य माणसाच्या पकडीत ते सापडू नये. याला गोपनीयता म्हणा किंवा काव्यात्मकता म्हणा किंवा क्लिष्टता म्हणा पण ती योगग्रंथांचा अविभाज्य घटक बनलेली आहे. कुंडलिनी योगमार्गावरून वाटचाल करू इच्छिणाऱ्या साधकाला कधी ना कधी या गुढरम्य भाषेचा सामना करावा लागतो. त्यावेळेस ही भाषा एकतर त्याला स्वतःला एखादं कोडं सोडवल्याप्रमाणे decode करावी लागते किंवा एखाद्या जाणकार माणसाकडून ती समजून घ्यावी लागते. आजच्या या लेखात अशी दोन उदाहरणे पाहुया.
Posted On : 09 Sep 2019
अजपा साधनेतील घाम, कंप आणि स्थैर्य
हठयोगात कुंभकयुक्त प्राणायाम हा आत्यंतिक महत्वाचा घटक मानला जातो. परंतु कुंभकयुक्त प्राणायाम ही सगळ्यांना साधणारी गोष्ट नाही. या उलट अजपा साधना सगळ्यांना सहज साधणारी आहे. आज अजपा साधनेत प्राणमय कोषाची शुद्धी व्हायला सुरवात झाली की काय काय अनुभव साधकाला येतात ते थोडक्यात सांगणार आहे.
Posted On : 26 Aug 2019
प. प. वासुदेवानंद सरस्वती महाराजांचे योगरहस्यम आणि मंत्रविधानम
परमपिता परमेश्वर मानवजातीच्या कल्याणासाठी वेळोवेळी संत-सत्पुरुष निर्माण करत असतो. त्यातही किती वैविध्य असते पहा. कधी तो श्रीगोरक्षनाथांसारखा हठयोग पंथी सिद्ध घटीत करतो तर कधी आदी शंकराचार्यांसारखा ज्ञानमार्गी जगद्गुरू पृथ्वीतलावर धाडतो. कधी तो श्रीगजानन महाराज, श्रीस्वामी समर्थ यांसारखे अवधूत वृत्ती जोपासणारे स्वच्छंदी सत्पुरुष निर्माण करतो तर कधी श्रीशंकर महाराजांसारखे अवलिया योगी. व्यक्ती तितक्या प्रकृती या न्यायाला अनुसरून तो समाजातील सर्व प्रकारच्या लोकांचा उद्धार कसा होईल ते पहात असतो.
Posted On : 19 Aug 2019
कुंडलिनी योग क्रियांमधील पशुभाव, वीरभाव आणि दिव्यभाव
कुंडलिनी योग हा एक अथांग सागर आहे. एक-दोन डुबक्या मारून त्यातील बहुमुल्य मोती प्राप्त होतील अशी अपेक्षा करणे बरोबर ठरणार नाही. त्यासाठी श्रद्धा, सबुरी, शिस्त आणि समर्पण या चतुःसूत्रीवर आधारित आयुष्यभराची उपासना करण्याची जिद्द आणि चिकाटी हवी. आज या सागरातील अशाच एका काहीशा गोपनीय गोष्टीविषयी सांगणार आहे. गोपनीय अशासाठी म्हणतोय कारण प्राचीन योगग्रंथांत याविषयी स्पष्ट काहीच उल्लेख नाही. केवळ संकेतमात्र आहे.
Posted On : 12 Aug 2019
या जिभेचे काय करायचे?
या लेखाचे शीर्षक वाचून कदाचित तुम्हाला असे वाटेल की जिभेचे चोजले पुरवण्यावर किंवा वायफळ बडबडीवर काही आहे की काय. नाही. त्या विषयी नाही. थोडी वेगळी गोष्ट आहे. सर्वसाधारण माणूस कोणी डोळे मिटून मांडी घालून बसला की त्याच्या कडे बोट दाखवून म्हणतात की हा ध्यान करत आहे. परंतु ध्यानाचा अभ्यासक असलेल्या व्यक्तीलाच माहित असतं की त्याच्या अंतरंगात नक्की काय सूक्ष्म योगगम्य गोष्टी घटीत होत आहेत.
Posted On : 29 Jul 2019
भगवान शंकराची श्रावणातील योगमय उपासना
योगशास्त्राचा वटवृक्ष मंत्रयोग, हठयोग, लययोग आणि राजयोग अशा चहूबाजूंनी बहरलेल्या फांद्यांनी शोभायमान बनलेला आहे. त्याच्या असंख्य साधानारूपी पर्णसंभारामधून आपल्याला आवडेल, जमेल आणि अचूक उपयोगी पडेल अशी साधना-उपासना निवडणे हे महाकठीण पण तितकेच महत्वाचे कार्य. त्यात परत मानवी आयुष्याचा पसारा हा एवढासा टीचभर. तेंव्हा ही निवड अचूक असायलाच हवी. नाहीतर काय होतं की वर्षे अशीच फुकट जातात. एक ना धड भाराभर चिंध्या अशी अवस्था होते.
Posted On : 22 Jul 2019
श्रीदत्त गोरक्ष संवादातील परस्पर प्रणाम
योग-अध्यात्म शास्त्रात वारंवार असे सांगितले जाते की नराचा नारायण होण्याची किमया फक्त मानवी पिंडाच्या माध्यमातूनच शक्य आहे. आपण जर मानवेतर जीवायोनींचे निरीक्षण केले तर आपल्याला असे आढळते की त्यांच्यामध्येही मानवाप्रमाणे इच्छा, ज्ञान आणि क्रिया या शक्ती आहेतच परंतु त्या उथळ स्वरूपात अभिव्यक्त होत असतात. मानवाला मात्र या तीन शक्तींचा वापर भौतिक मर्यादा ओलांडून उच्चतर आध्यात्मिक स्तरावरील अनुभूती प्राप्त करण्यासाठी करता येतो.
Posted On : 15 Jul 2019
कुंडलिनी स्वरूपा भगवतीची रहस्यमयी योनिमुद्रा
प्राचीन काळापासून योगी जशी भगवान शंकराची भक्ती आणि उपासना करत आले आहेत तशीच तो आदिशक्तीचीही करत आले आहेत. किंबहुना शास्त्रानुसार शिव उपासनेत सफलता मिळवण्यासाठी शक्तीची उपासना आणि शक्ती उपासनेत सफलता मिळण्यासाठी शिव उपासना अत्यावश्यक मानली गेली आहे. त्यामुळेच प्राचीन काळच्या मच्छिंद्रनाथ, गोरक्षनाथ आदी योग्यांमध्ये शिव-शक्ती यांची अभेदभावाने उपासना रूढ झालेली आपल्याला दिसते.
Posted On : 01 Jul 2019
भगवान शंकराचा अवतार महायोगी श्रीगोरक्षनाथ
एकदा भगवान श्रीकृष्णाने गर्ग मुनींना विनम्रपणे विचारले - "हे मुनिवर, गोरक्षनाथ म्हणजे नक्की कोणती देवता? गोरक्षनाथांचे मंत्र कोणते? त्यांची उपासना कशी करावी? कृपया हे सर्व मला विस्ताराने सांगा." श्रीकृष्णाच्या या प्रश्नांवर प्रसन्न होऊन गर्गमुनी म्हणाले - "श्रीकृष्णा ऐक. एकदा सर्व ऋषींनी भगवान शंकराला गोरक्षनाथांच्या चरित्राविषयी विचारले. तेंव्हा देवांचे देव महादेव उत्तरले.
Posted On : 24 Jun 2019
12345678910...Last

Subscribe to our newsletter

Get monthly email updates about our Yoga and Spirituality articles as they get added to our websites.

  

Receive Weekly Updates